Hồi đầu mới nghe đến VAR, tôi cũng lơ mơ chẳng hiểu nó là cái mô tê gì. Thấy mấy ông bình luận viên trên tivi cứ gào lên “VAR rồi, check VAR rồi”, mình thì cứ ngớ người ra nhìn màn hình. Mãi sau này, khi trực tiếp theo dõi mấy giải đấu lớn rồi tự mình tìm hiểu, ghi chép lại mấy tình huống thực tế, tôi mới ngẫm ra cái công nghệ này nó vừa hay mà cũng vừa gây ức chế đến mức nào.
VAR thực ra là cái gì mà ghê gớm thế?
Nói một cách nôm na nhất, VAR chính là một nhóm trọng tài ngồi trong một cái phòng kín với cả đống màn hình tivi trước mặt. Họ xem đi xem lại các góc quay từ đủ mọi camera trên sân. Khi có tình huống nào nhạy cảm mà trọng tài chính trên sân không nhìn rõ, hoặc nhìn nhầm, là mấy ông này sẽ “alo” ngay vào tai trọng tài chính để nhắc nhở. Tôi đã từng ngồi đếm, có những trận người ta bố trí tới mấy chục cái camera chỉ để phục vụ cho việc soi từng bước chân, từng cái chạm tay của cầu thủ.
Tôi bắt đầu ghi chép lại quá trình vận hành của nó từ những trận vòng loại World Cup. Quy trình thì thường là thế này: Đầu tiên có một pha va chạm xảy ra, trọng tài chính cắt còi hoặc cho đá tiếp. Nếu nghi ngờ có sai sót, tổ VAR sẽ bắt đầu soi camera. Họ tua đi tua lại, phóng to thu nhỏ đủ kiểu. Sau đó, họ báo cho trọng tài chính qua tai nghe. Ông trọng tài chính lúc này sẽ ra dấu hình cái tivi bằng hai tay, rồi chạy ra sát đường biên để tự mình xem lại màn hình. Cuối cùng mới đưa ra quyết định có thay đổi thẻ phạt hay bàn thắng hay không.
Những lần VAR làm thay đổi cả cục diện trận đấu
Cái tác động lớn nhất của VAR mà tôi thấy rõ nhất là ở khâu ghi bàn. Có những pha cầu thủ ăn mừng nhảy múa tưng bừng, khán giả hò hét rung cả sân vận động, nhưng đùng một cái, trọng tài ra xem VAR rồi bảo “việt vị rồi” hoặc “có lỗi trước đó rồi”. Thế là bàn thắng bị hủy. Cảm giác lúc đó nó hụt hẫng kinh khủng. Tôi nhớ có lần xem một trận đấu, đội nhà ghi bàn phút bù giờ cuối cùng, tưởng thắng chắc rồi, ai dè VAR can thiệp vì một cái gót chân lòi ra dưới vạch việt vị chỉ vài centimet. Thế là từ thắng thành hòa, cả sân vận động im phăng phắc.
Tiếp theo là mấy quả phạt đền Penalty. Ngày xưa, cầu thủ chỉ cần ngã khéo một tí trong vòng cấm là lừa được trọng tài. Bây giờ thì đừng hòng. VAR nó soi đến tận kẽ răng, xem chân có chạm nhau thật không, hay là “diễn kịch”. Nhiều ông trung vệ bây giờ đá bóng mà cứ phải chắp tay sau lưng như đi dạo, vì chỉ cần bóng chạm tay một tí thôi là VAR nó lôi ra tính lỗi ngay. Tôi thấy chính cái này làm cho kết quả trận đấu trở nên công bằng hơn, nhưng lại làm nhịp độ trận đấu bị xé nhỏ ra, mất cả cái sướng khi đang xem hăng say.
VAR tốt hay xấu? Trải nghiệm thực tế của tôi
Qua mấy năm theo dõi và ghi chép, tôi thấy VAR nó giống như một con dao hai lưỡi. Một mặt, nó giúp trọng tài bớt bị ăn chửi vì thổi sai, giúp những đội bóng nhỏ không bị “ép” bởi những quyết định bất công. Nhưng mặt khác, nó lại làm mất đi cái gọi là “cảm xúc tức thời” trong bóng đá. Nhiều khi xem bóng đá bây giờ, ghi bàn xong chẳng dám ăn mừng ngay, cứ phải nhìn lên mặt ông trọng tài xem có cái dấu hình tivi nào không đã.
Có đợt tôi đi xem trực tiếp ở sân, lúc trọng tài check VAR là khoảng thời gian “chết” kinh khủng nhất. Cầu thủ thì đứng ngơ ngác, khán giả thì la ó vì chờ đợi quá lâu. Có những tình huống họ soi mất cả 5-7 phút đồng hồ chỉ để quyết định một cái thẻ đỏ. Nó làm cho trận đấu bị nát vụn ra. Tuy nhiên, nếu hỏi tôi có nên bỏ VAR không, thì tôi vẫn chọn giữ lại. Thà đợi một tí mà kết quả đúng, còn hơn là thắng thua dựa trên một lỗi lầm ngớ ngẩn của con người. Suy cho cùng, bóng đá hiện đại tiền bạc và danh dự nó lớn quá, không thể cứ trông chờ vào mắt thường của mấy ông trọng tài chạy hùng hục trên sân suốt 90 phút được.
Đấy là tất cả những gì tôi quan sát và đúc kết được sau mấy mùa bóng lăn lộn cùng VAR. Nó không chỉ là công nghệ, mà nó đã trở thành một phần của luật chơi, một phần của sự kịch tính mà chúng ta phải chấp nhận khi yêu môn thể thao vua này.